Yabancılar ve Uluslararası Hukuk

Milletlerarası Özel Hukuk Uygulanacak Hukuk / Yetki Asistanı

Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (MÖHUK) bağlama kurallarına göre belirlenir. Sözleşmede tarafların seçtiği hukuk (m.24), haksız fiilde fiilin işlendiği yer (m.34), ayni haklarda eşyanın bulunduğu yer (m.21), boşanmada ortak millî hukuk / mutad mesken / Türk hukuku kademesi (m.14), miraste ölenin millî hukuku (m.20) esas alınır. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ise MÖHUK m.40 uyarınca iç hukukun (HMK) yer itibariyle yetki kurallarına göre saptanır. Bu asistan, seçtiğiniz uyuşmazlık türü için uygulanacak hukuk kuralını ve yetki çerçevesini gösterir.

Uyuşmazlık Türü * MÖHUK bağlama kuralı uyuşmazlığın türüne göre değişir

Bu araç yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye veya taahhüt niteliği taşımaz. Kesin sonuç için bir avukata danışınız.

Frequently Asked Questions

Uygulanacak hukuk ile yetkili mahkeme aynı şey mi?

Hayır. UYGULANACAK HUKUK, uyuşmazlığın esasına hangi ülkenin maddi hukukunun uygulanacağını gösterir (MÖHUK bağlama kuralları). YETKİ ise davaya hangi ülkenin/hangi yer mahkemesinin bakacağıdır. Türk mahkemesi, yetkili olsa bile MÖHUK bağlama kuralları gereği yabancı bir hukuku uygulamak zorunda kalabilir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK m.40 uyarınca iç hukukun (HMK) yer itibariyle yetki kurallarına göre belirlenir.

Türkiye'deki taşınmaz miras/eşya davasında neden Türk hukuku uygulanır?

Mirasta kural ölenin millî hukukudur; ancak MÖHUK m.20, TÜRKİYE'DE BULUNAN TAŞINMAZLAR bakımından Türk hukukunu uygular. Benzer biçimde ayni haklar m.21 uyarınca eşyanın bulunduğu yer (lex rei sitae) hukukuna tabidir. Türkiye'deki taşınmazın aynına ilişkin davalarda Türk mahkemeleri münhasıran yetkilidir; bu nedenle bu tür uyuşmazlıklarda hem yetki hem uygulanacak hukuk Türkiye'ye bağlanır.

Sözleşmede hukuk seçimi yapılmamışsa ne olur?

MÖHUK m.24 uyarınca taraflar uygulanacak hukuku açık veya işin gereğine göre örtülü olarak seçebilir. Seçim yoksa, sözleşmeyle EN SIKI İLİŞKİLİ hukuk uygulanır; bu hukukun, karakteristik edimi ifa eden tarafın (ör. satıcı, hizmet sunan) mutad meskeni veya işyeri hukuku olduğu karinelendirilir. Olayın özelliklerine göre başka bir hukukla daha sıkı ilişki varsa o hukuk uygulanabilir.

Yabancı hukuk uygulanacaksa hâkim onu resen mi araştırır?

Evet. MÖHUK m.2 uyarınca hâkim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku RESEN uygular ve içeriğini kendiliğinden araştırır; gerektiğinde tarafların yardımını isteyebilir. Yabancı hukukun uygulanması Türk kamu düzenine açıkça aykırılık oluşturuyorsa, o hüküm uygulanmaz ve gerektiğinde Türk hukuku uygulanır (m.5).

Legal Basis

5718 s. MÖHUK m.14 (boşanma ve ayrılık — kademeli bağlama)
5718 s. MÖHUK m.20 (miras — ölenin millî hukuku; Türkiye'deki taşınmazlarda Türk hukuku)
5718 s. MÖHUK m.21 (ayni haklar — eşyanın bulunduğu yer / lex rei sitae)
5718 s. MÖHUK m.24 (sözleşme — hukuk seçimi; yoksa en sıkı ilişkili hukuk)
5718 s. MÖHUK m.34 (haksız fiil — fiilin işlendiği yer hukuku)
5718 s. MÖHUK m.40 (Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi — iç hukukun/HMK yer itibariyle yetki kuralları)

Official sources: 5718 sayılı MÖHUK (mevzuat.gov.tr) · 6100 sayılı HMK (mevzuat.gov.tr)