Usul ve Araştırma

Dava Şartları Kontrol Asistanı

Dava şartları (HMK m.114), mahkemenin davanın ESASINI inceleyebilmesi için bulunması (veya bulunmaması) gereken usul koşullarıdır: görev, taraf ve dava ehliyeti, dava takip yetkisi, hukuki yarar, derdestlik bulunmaması, kesin hüküm bulunmaması ve özel kanunlardaki şartlar (ör. dava şartı arabuluculuk). Mahkeme bu şartları davanın her aşamasında RESEN gözetir; eksiklik varsa dava usulden reddedilir, ancak giderilmesi mümkün eksikler için kesin süre verilir (m.115/2). Bu asistan, dava açmadan önce şartları tek tek denetlemenizi sağlar.

Dava, görevli ve (kesin yetki hâllerinde) yetkili mahkemede mi açılıyor? * Dayanak: HMK m.114/1-c ve ç

Tarafların taraf ve dava ehliyeti (gerekiyorsa kanuni temsil) mevcut mu? * Dayanak: HMK m.114/1-d

Davayı açanın dava takip yetkisi / sıfatı var mı? * Dayanak: HMK m.114/1-e

Davacının dava açmakta hukuki yararı var mı? * Dayanak: HMK m.114/1-h

Aynı dava (aynı taraflar, konu ve sebep) hâlen başka bir mahkemede görülmekte mi? (derdestlik) * Dayanak: HMK m.114/1-ı

Aynı uyuşmazlık hakkında daha önce verilmiş KESİN HÜKÜM var mı? * Dayanak: HMK m.114/1-i, m.303

Dava şartı arabuluculuğa tabi bir uyuşmazlıksa, arabuluculuk son tutanağı mevcut mu? * Dayanak: HMK m.114/2, 6325 s.K. m.18/A

Bu araç yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye veya taahhüt niteliği taşımaz. Kesin sonuç için bir avukata danışınız.

Frequently Asked Questions

Dava şartı eksikse dava hemen reddedilir mi?

Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir; ancak eksikliğin GİDERİLMESİ MÜMKÜNSE (ör. gider avansının yatırılması, kanuni temsilci onayı) bunun tamamlanması için KESİN SÜRE verir; süre içinde tamamlanırsa davaya devam edilir (HMK m.115/2).

Dava şartlarını kim ileri sürer?

Dava şartları kamu düzenindendir: mahkeme, bunların mevcut olup olmadığını davanın HER AŞAMASINDA kendiliğinden (resen) araştırır; taraflar da her zaman ileri sürebilir (HMK m.115/1).

Derdestlik ve kesin hüküm neden "ters" değerlendirilir?

Çünkü bunlar OLUMSUZ dava şartıdır: davanın görülebilmesi için aynı davanın derdest OLMAMASI (m.114/1-ı) ve aynı uyuşmazlıkta kesin hüküm BULUNMAMASI (m.114/1-i) gerekir. Bu sorulara "Hayır" cevabı şartın sağlandığı anlamına gelir.

Zorunlu arabuluculuk hangi davalarda dava şartıdır?

Başlıca: işçi-işveren alacak/tazminat ve işe iade uyuşmazlıkları (7036 s.K. m.3), ticari davalar (TTK m.5/A) ve tüketici mahkemesindeki uyuşmazlıklar (6502 s.K. m.73/A). Bu davalarda arabulucuya başvurulmadan dava açılırsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.

Legal Basis

HMK m.114 — dava şartları (görev, ehliyet, takip yetkisi, hukuki yarar, derdestlik, kesin hüküm)
HMK m.115 — dava şartlarının incelenmesi; usulden ret ve kesin süre (m.115/2)
6325 s.K. m.18/A — dava şartı arabuluculuk

Official sources: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr) · 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (mevzuat.gov.tr) · Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı