Usul ve Araştırma

Derdestlik, Kesin Hüküm ve Hukuki Yarar Kontrol Listesi

Aynı uyuşmazlığın iki kez dava edilmesi usul hukukunda iki engelle karşılaşır: önceki dava hâlen görülüyorsa DERDESTLİK (HMK m.114/1-ı), kesinleşmişse KESİN HÜKÜM (m.303). Her iki engel de üç unsurun BİREBİR aynı olmasına bağlıdır: taraflar, dava konusu (müddeabih) ve dava sebebi (dayanılan vakıalar). Üçü de aynıysa sonraki dava usulden reddedilir; unsurlardan biri bile farklıysa engel doğmaz — ancak davalar arasında bağlantı varsa bekletici sorun gündeme gelebilir (m.165). Bu araç karşılaştırmayı adım adım yaptırır.

Her iki davada TARAFLAR aynı mı? * Davacı ve davalı sıfatları dâhil karşılaştırın

DAVA KONUSU (müddeabih / talep edilen hak) aynı mı? * Talep sonucunun dayandığı hak/şey birebir aynı mı

DAVA SEBEBİ (dayanılan vakıalar) aynı mı? * Her iki davanın dayandığı maddi vakıalar aynı mı

Önceki davanın durumu nedir? *

Bu araç yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye veya taahhüt niteliği taşımaz. Kesin sonuç için bir avukata danışınız.

Sık Sorulan Sorular

Derdestlik ile kesin hüküm arasındaki fark nedir?

Her ikisi de aynı üç unsura (aynı taraflar, aynı dava konusu, aynı dava sebebi) bakar. Önceki dava HÂLEN GÖRÜLÜYORSA derdestlik (HMK m.114/1-ı), KESİNLEŞMİŞSE kesin hüküm (m.303) söz konusudur. Sonuç aynıdır: ikinci dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.

Unsurlardan biri farklıysa ikinci dava açılabilir mi?

Evet. Taraflardan, dava konusundan veya dava sebebinden biri bile farklıysa derdestlik/kesin hüküm engeli doğmaz. Ancak iki dava arasında hukuki bağlantı varsa mahkeme, önceki davanın sonucunu BEKLETİCİ SORUN yapabilir (HMK m.165); bu, ret değil bekleme sonucu doğurur.

Kısmi davadan sonra bakiye alacak için açılan dava kesin hükme takılır mı?

Hayır; kısmi davada hüküm yalnız dava edilen KISIM hakkında kesin hüküm oluşturur. Bakiye (geri kalan) alacak için açılan davada dava konusu farklı olduğundan kesin hüküm engeli doğmaz; ancak ilk davada saklı tutma ve zamanaşımı yönleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Mahkeme derdestliği kendiliğinden dikkate alır mı?

Evet. Derdestlik ve kesin hüküm dava şartıdır; mahkeme bunları davanın her aşamasında RESEN gözetir (HMK m.115/1). Taraflar da her zaman ileri sürebilir.

Mevzuat Dayanağı

HMK m.114/1-ı — aynı davanın daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması (derdestlik)
HMK m.303 — kesin hükmün koşulları: aynı taraflar, aynı dava sebebi, aynı dava konusu
HMK m.115 — dava şartı eksikliğinde usulden ret; m.165 — bekletici sorun

Resmî kaynaklar: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr) · Anayasa m.36 — hak arama hürriyeti (mevzuat.gov.tr) · UYAP Vatandaş Portalı — dosya sorgulama